Axit uric cao nên kiêng gì cho đúng, kiêng gì là thừa?

Khi cả nhà bắt đầu "quản" bữa ăn của mình

Kết quả khám tổng quát ghi axit uric cao. Chưa kịp hiểu con số ấy nói gì, ở nhà đã có người bỏ luôn thịt cá khỏi mâm cơm, người khác gửi danh sách "20 món tuyệt đối tránh" chép trên mạng. Bữa ăn còn lại chỉ có rau luộc và cơm trắng, ăn được hai tuần thì đói, mệt và chán.

Kiêng kiểu đó vừa khó theo lâu dài, vừa dễ bỏ sót đúng thứ cần giảm. Hiểu đúng thì bữa ăn sẽ dễ thở hơn nhiều.

Axit uric từ đâu mà ra?

Axit uric là sản phẩm chuyển hoá của purin — chất có trong tế bào của chính cơ thể và trong nhiều loại thực phẩm. Cơ thể tạo ra axit uric mỗi ngày, rồi thải bớt qua thận.

Nồng độ tăng khi cơ thể tạo ra nhiều hơn hoặc thải ra kém hơn. Đáng chú ý: phần lớn axit uric đến từ chuyển hoá bên trong, thức ăn chỉ góp một phần. Vì vậy ăn uống giúp ích, nhưng không phải là toàn bộ câu chuyện. Ngưỡng tham chiếu cũng thay đổi theo từng phòng xét nghiệm.

Nhóm nên hạn chế rõ

• Bia và rượu, đặc biệt là bia. Rượu làm giảm thải axit uric qua thận.
• Nội tạng động vật: gan, thận, lòng, tiết canh, óc.
• Nước hầm xương đậm, nước lẩu ninh lâu, nước dùng cô đặc.
• Nước ngọt có đường và nước ép đóng chai chứa đường fructose.
• Một số hải sản đậm purin ăn với lượng lớn thường xuyên: cá cơm, cá mòi, trứng cá, sò điệp.
• Ăn quá nhiều thịt đỏ trong một bữa, nhất là các bữa tiệc kéo dài.

Những thứ nhiều người kiêng oan

• Đậu phụ, đậu nành, các loại đậu: đạm thực vật thường không làm tình hình xấu đi như nhiều người lo.
• Rau có purin như măng tây, nấm, rau chân vịt, súp lơ: phần lớn hướng dẫn hiện nay không yêu cầu kiêng triệt để nhóm rau này.
• Trứng và sữa ít béo: thường vẫn dùng được, thậm chí sữa ít béo còn là lựa chọn hợp lý.
• Toàn bộ cá và thịt: cắt sạch đạm khiến bữa ăn thiếu chất và khó duy trì. Điều cần là chọn loại và chỉnh khẩu phần, không phải xoá sổ.

Mức phù hợp cho từng người là khác nhau, tuỳ từng người và nên trao đổi với bác sĩ.

Cách ăn dễ theo trong đời sống hằng ngày

• Uống đủ nước trải đều trong ngày, trừ khi bác sĩ có dặn hạn chế nước vì lý do khác.
• Giữ khẩu phần đạm vừa phải mỗi bữa, ưu tiên thịt nạc, cá thường, trứng, đậu phụ; đổi món thay vì ăn dồn một loại.
• Đưa rau và trái cây ít ngọt vào mỗi bữa.
• Bỏ đồ uống có đường — đây là thay đổi dễ làm mà tác động rõ.
• Giảm cân từ tốn nếu đang thừa cân. Nhịn đói để sụt thật nhanh có thể làm axit uric tăng tạm thời.
• Cẩn thận ở các bữa tiệc: bia kèm lòng, lẩu ninh lâu là bộ đôi hay gây đợt đau khớp.

Khi nào nên đi khám bác sĩ nội tiết?

Nên đi khám khi:

• Kết quả axit uric vượt ngưỡng, dù đã có hay chưa có đau khớp.
• Từng có đợt sưng đau khớp đột ngột, nhất là ngón chân cái, mu bàn chân, cổ chân, khớp gối.
• Có nốt cứng dưới da quanh khớp hoặc vành tai.
• Axit uric cao đi kèm thừa cân, mỡ máu cao, đường huyết cao, huyết áp cao.
• Có bệnh thận, sỏi thận, hoặc đang dùng thuốc dài ngày.
• Đã điều chỉnh ăn uống vài tháng mà chỉ số không cải thiện.

Không tự chẩn đoán và không tự mua thuốc hạ axit uric hay thuốc giảm đau theo mách bảo. Việc có cần dùng thuốc, loại nào, kéo dài bao lâu do bác sĩ quyết định.

Điều muốn nhắn lại

Bữa cơm không cần biến thành một bảng cấm dài dằng dặc. Chỉ cần nhớ vài nhóm thật sự nên giảm, giữ bữa ăn đủ chất, uống đủ nước và duy trì cân nặng hợp lý — phần lớn người bệnh sống chung thoải mái với chuyện này.

Nếu vẫn thấy rối, hãy mang tờ xét nghiệm và thực đơn thường ngày tới phòng khám. Việc chỉnh vài chỗ trong bữa ăn quen thuộc thường dễ làm hơn là bắt đầu lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Người viết & cố vấn chuyên mônBS.CKII Hồng Ngọc

Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.

Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ