Khi nào nên đo loãng xương và ai thật sự cần đo?

Đo ở hội chợ rồi về nhà lo suốt tuần

Chị đi chợ, thấy quầy đo loãng xương miễn phí bằng máy kẹp gót chân. Hai phút sau, tờ giấy in ra một con số âm cùng lời khuyên nên mua ngay hộp canxi đang bán tại quầy. Về nhà chị lo, đêm ngủ không yên, tuần sau lại đi đo chỗ khác thì ra kết quả khác hẳn.

Chuyện này gặp rất nhiều. Đo loãng xương là việc nên làm đúng lúc, đúng cách, và đọc kết quả cùng bác sĩ.

Đo loãng xương là đo cái gì?

Phương pháp thường dùng là đo mật độ xương bằng máy DEXA, thực hiện ở cột sống thắt lưng và cổ xương đùi — hai vị trí phản ánh nguy cơ tốt hơn cả. Kết quả thường trả về chỉ số T-score.

Máy kẹp gót chân hay cổ tay chỉ là công cụ sàng lọc nhanh. Kết quả từ những máy này không dùng để chẩn đoán loãng xương và không nên là căn cứ để mua sản phẩm bổ sung. Ngưỡng và cách phiên giải thay đổi theo máy và theo cơ sở, nên kết quả cần bác sĩ đọc trong bối cảnh cụ thể.

Ai thường được cân nhắc đo?

• Phụ nữ sau mãn kinh, nhất là khi mãn kinh sớm hoặc đã cắt buồng trứng.
• Người từng gãy xương sau va chạm nhẹ: ngã ngồi, trượt chân ở nhà, va vào cạnh bàn.
• Người dùng corticoid kéo dài (uống, tiêm, hoặc thuốc "gia truyền" không rõ thành phần).
• Người giảm chiều cao rõ so với thời trẻ, dáng lưng còng dần.
• Người có bệnh nội tiết đi kèm: cường giáp, cường cận giáp, đái tháo đường lâu năm.
• Người nhẹ cân, hút thuốc, uống rượu nhiều, ít vận động.
• Người trong nhà có cha mẹ từng gãy cổ xương đùi.

Không có một mốc tuổi áp dụng chung cho tất cả. Thời điểm phù hợp tuỳ từng người và do bác sĩ quyết định.

Những cách tự xử hay gặp

• Tin vào máy đo gót chân ở hội chợ rồi tự kết luận và mua sản phẩm theo lời người bán.
• Tự uống canxi liều cao kéo dài vì nghĩ càng nhiều càng chắc xương — có thể gây vấn đề khác, cần theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Đợi đến khi đau lưng mới đi đo: loãng xương thường diễn tiến âm thầm, đau lưng lại có rất nhiều nguyên nhân khác.
• Đo lại quá dày: mật độ xương thay đổi chậm, đo lại quá gần nhau thường không cho thêm thông tin.

Chuẩn bị gì trước khi đi đo

• Đi khám trước để được chỉ định đúng, thay vì tự đến phòng chụp.
• Mang theo kết quả đo cũ nếu có, cùng tên cơ sở đã đo — để so sánh trên cùng hệ máy sẽ chính xác hơn.
• Liệt kê thuốc đang dùng, đặc biệt là corticoid, thuốc tuyến giáp, thuốc chống động kinh.
• Kể rõ tiền sử gãy xương, dù là chuyện nhiều năm trước và tưởng đã quên.
• Báo nếu vừa chụp X-quang có thuốc cản quang hoặc đang mang thai.
• Mặc đồ không có khoá kim loại để tránh nhiễu ảnh.

Khi nào nên đi khám bác sĩ nội tiết?

Nên đi khám khi:

• Chị thuộc một trong các nhóm kể trên và chưa từng được đánh giá về xương.
• Đã có kết quả đo nhưng không hiểu chỉ số nghĩa là gì.
• Từng gãy xương sau va chạm rất nhẹ.
• Thấy mình thấp đi rõ rệt, lưng còng dần, đau lưng âm ỉ kéo dài.
• Đang dùng corticoid dài ngày vì bệnh khác.
• Đang uống canxi và vitamin D tự mua, muốn biết có phù hợp không.

Không tự chẩn đoán qua tờ giấy in từ máy sàng lọc. Bác sĩ nội tiết sẽ xem xét cả nguy cơ té ngã, bệnh kèm theo và thuốc đang dùng trước khi đề xuất hướng theo dõi.

Điều muốn nhắn lại

Xương yếu đi theo tuổi là chuyện tự nhiên, nhưng mức độ và tốc độ thì có thể tác động được. Đo đúng lúc giúp chị biết mình đang ở đâu, thay vì vừa lo vừa đoán.

Điều dễ chịu là phần lớn việc cần làm đều quen thuộc: ăn đủ chất, vận động chịu lực vừa sức, sắp xếp nhà cửa cho bớt trơn trượt, và đi khám để được hướng dẫn cụ thể. Chị không cần làm một mình.

Câu hỏi thường gặp

Người viết & cố vấn chuyên mônBS.CKII Hồng Ngọc

Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.

Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ