LDL cao mà HDL cũng cao thì hiểu thế nào cho đúng?

Cầm tờ kết quả mà chẳng ai giải thích

Khám tổng quát xong, chị cầm tờ kết quả mỡ máu ra ngoài hành lang. Dòng LDL có mũi tên đỏ đi lên, dòng HDL cũng có mũi tên nhưng bên cạnh lại ghi con số đẹp. Về nhà tra mạng, chỗ thì bảo "mỡ tốt cao là mừng", chỗ lại bảo "LDL cao là phải uống thuốc ngay". Càng đọc càng rối.

Cảnh này rất quen ở phòng khám nội tiết. Tờ xét nghiệm vốn là công cụ để bác sĩ và người bệnh cùng nhìn vào, chứ không phải bản án đọc một mình.

Bốn dòng quen thuộc trên phiếu mỡ máu

Một phiếu mỡ máu cơ bản thường có bốn chỉ số:

• Cholesterol toàn phần: tổng lượng cholesterol trong máu.
• LDL-cholesterol: phần cholesterol dễ lắng đọng ở thành mạch, thường gọi là "mỡ xấu".
• HDL-cholesterol: phần tham gia vận chuyển cholesterol thừa đi, thường gọi là "mỡ tốt".
• Triglyceride: chất béo trung tính, chịu ảnh hưởng nhiều bởi bữa ăn gần nhất, rượu bia và đường.

Ngưỡng tham chiếu thay đổi theo từng phòng xét nghiệm, vì vậy cùng một con số ở hai nơi có thể được tô màu khác nhau.

HDL cao có bù được cho LDL cao không?

Câu trả lời ngắn gọn: không bù trừ theo kiểu cộng trừ. HDL cao là một yếu tố thuận lợi, nhưng nó không làm biến mất phần LDL đang cao. Hai chỉ số này phản ánh hai chuyện khác nhau, không phải hai đầu của một cái cân.

Bác sĩ thường nhìn thêm: LDL cao bao nhiêu so với ngưỡng, triglyceride ra sao, huyết áp thế nào, đường huyết ra sao, vòng bụng bao nhiêu, trong nhà có ai bị bệnh tim mạch sớm không. Cùng một con số LDL, hai người khác nhau có thể được tư vấn theo hai hướng khác nhau, tuỳ từng người.

Những cách tự xử dễ đi lệch

• Tự tra mạng rồi tự xếp loại: mỗi trang một ngưỡng, chưa kể ngưỡng của nước ngoài không phải lúc nào cũng áp nguyên vào phiếu của mình.
• Tự mua thực phẩm chức năng hạ mỡ máu: mua theo quảng cáo, dùng vài tháng rồi không xét nghiệm lại, không biết có đổi gì không.
• Nhịn ăn hoàn toàn chất béo: cơ thể vẫn cần chất béo lành mạnh; cắt sạch thường khiến bữa ăn mất cân đối và khó duy trì.
• Chỉ xét nghiệm một lần rồi kết luận: một lần đo có thể bị ảnh hưởng bởi bữa ăn hôm trước, đợt ốm, hoặc thuốc đang dùng.

Nên làm gì sau khi cầm kết quả

Vài bước dễ theo:

• Giữ lại tờ kết quả và ghi ngày làm, có nhịn ăn hay không. Lần sau đi khám mang theo để bác sĩ so sánh diễn tiến.
• Ghi lại thói quen thật trong hai tuần: bữa ăn, rượu bia, vận động, giấc ngủ. Đây là thứ bác sĩ cần để tư vấn sát với đời sống của chị.
• Đi bộ đều mỗi ngày ở mức nói chuyện được mà hơi thở nhanh hơn bình thường, duy trì hơn là làm dữ dội vài hôm rồi bỏ.
• Giảm đồ ngọt và rượu bia — hai thứ ảnh hưởng rõ lên triglyceride.
• Không tự mua thuốc hạ mỡ máu. Việc có cần dùng thuốc hay không, dùng loại nào, do bác sĩ quyết định theo hướng dẫn chuyên môn.

Khi nào nên đi khám bác sĩ nội tiết?

Nên đặt lịch khám khi:

• Kết quả mỡ máu có chỉ số vượt ngưỡng và chị chưa được ai giải thích cụ thể.
• Mỡ máu bất thường đi kèm huyết áp cao, đường huyết cao, vòng bụng lớn.
• Trong gia đình có người mắc bệnh tim mạch khi còn trẻ.
• Đang dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào đó và muốn biết có nên tiếp tục không.
• Đã thay đổi ăn uống, vận động vài tháng mà chỉ số không cải thiện.

Không tự chẩn đoán qua tờ xét nghiệm. Bác sĩ nội tiết sẽ đọc cả bộ chỉ số cùng bệnh sử để đưa ra hướng theo dõi phù hợp với riêng chị.

Điều muốn nhắn lại

Một mũi tên đỏ không có nghĩa là mọi thứ hỏng, và một con số đẹp cũng không có nghĩa là đã yên tâm tuyệt đối. Bộ chỉ số mỡ máu là bức ảnh chụp một thời điểm, cần đặt cạnh cả con người chị mới nói lên điều gì đó.

Điều tốt là phần lớn trường hợp đều có đường đi rõ ràng: đo lại đúng cách, điều chỉnh vài thói quen, theo dõi theo hẹn. Mang tờ kết quả đến bác sĩ nội tiết, chị sẽ bớt phải đoán.

Câu hỏi thường gặp

Người viết & cố vấn chuyên mônBS.CKII Hồng Ngọc

Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.

Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ