Phòng ngã và gãy xương cho người trung niên, cao tuổi

Vì sao cú ngã ở người lớn tuổi lại trở nên nguy hiểm?

Ở người trẻ, một cú trượt chân thường chỉ để lại vết bầm tím ngoài da. Thế nhưng với các cô bác bước vào độ tuổi trung niên và cao tuổi, một cú ngã nhẹ cũng có thể dẫn đến gãy xương nghiêm trọng. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ hai yếu tố: hệ xương suy yếu âm thầm và khả năng giữ thăng bằng giảm sút.

Khi bước qua tuổi mãn kinh ở phụ nữ hoặc quá trình lão hóa tự nhiên ở nam giới, lượng hormone nội tiết suy giảm khiến quá trình hủy xương diễn ra nhanh hơn tạo xương. Xương trở nên rỗng xốp, giòn và mất đi độ đàn hồi vốn có. Cùng lúc đó, khối lượng cơ bắp teo dần, thị lực giảm, phản xạ chậm lại khiến người lớn tuổi rất dễ trượt chân khi đi lại hằng ngày.

Các vị trí gãy xương thường gặp và những hệ lụy khôn lường

Khi bị ngã, phản xạ tự nhiên của cơ thể là chống tay hoặc tiếp đất bằng vùng mông, hông, dẫn đến các tổn thương thường gặp:

• Gãy cổ xương đùi (gãy khớp háng): Đây là tổn thương nặng nề nhất, khiến người bệnh mất khả năng tự đi lại, phải nằm bất động dài ngày, dễ dẫn đến các biến chứng như loét tỳ đè, viêm phổi hoặc huyết khối.
• Gãy xẹp đốt sống: Thường xảy ra khi ngã ngồi dập mông xuống đất. Người bệnh đau lưng dữ dội, khó xoay trở, lâu dần làm gù lưng và giảm chiều cao.
• Gãy đầu dưới xương quay (cổ tay): Hậu quả của thói quen đưa tay ra chống đỡ khi hụt chân ngã về phía trước.

Những biến chứng này không chỉ làm giảm sút chất lượng sống của chính người bệnh mà còn tạo áp lực chăm sóc rất lớn lên con cháu trong gia đình.

Những cách đơn giản giúp điều chỉnh không gian sống để phòng ngã

Phần lớn các tai nạn trượt ngã ở người lớn tuổi lại xảy ra ngay trong chính ngôi nhà thân thuộc. Để chủ động phòng ngã gãy xương, gia đình có thể áp dụng ngay các biện pháp sau:

• Giữ sàn nhà khô ráo: Luôn lau khô sàn nước, đặc biệt là khu vực nhà tắm, nhà bếp. Nên sử dụng thảm chống trượt có đế bám chắc chắn.
• Lắp thêm thanh vịn: Bố trí tay vịn chắc chắn ở cầu thang, hành lang và bên cạnh bồn cầu, vòi sen trong nhà tắm để người cao tuổi có điểm tựa vững vàng.
• Đảm bảo ánh sáng đầy đủ: Lắp đèn ngủ dọc lối đi từ phòng ngủ ra nhà vệ sinh; công tắc đèn nên đặt ở vị trí dễ với tới ngay khi thức dậy.
• Dọn dẹp lối đi gọn gàng: Thu gom dây điện, đồ chơi của cháu nhỏ, tháo bỏ những tấm thảm mép cong dễ vấp chân.
• Chọn dép đi trong nhà phù hợp: Đi dép vừa chân, có rãnh ma sát tốt dưới đế, tránh đi tất trơn trên sàn gạch hoa.

Dinh dưỡng và vận động đúng cách để củng cố bộ khung xương

Xương là một mô sống liên tục tái tạo, do đó việc bồi đắp dưỡng chất và kích thích vận động mỗi ngày là vô cùng cần thiết:

• Dinh dưỡng giàu canxi tự nhiên: Tăng cường các món ăn quen thuộc như tôm, cua, cá nhỏ kho nhừ ăn cả xương, ��ậu phụ, sữa chua và các loại rau có màu xanh đậm (cải ngọt, rau bina).
• Đón ánh nắng sớm: Ánh nắng mặt trời giúp cơ thể tự tổng hợp vitamin D để hấp thu canxi hiệu quả hơn. Người bệnh nên dành 15-20 phút dạo bộ ngoài trời vào sáng sớm.
• Tập các bài tập rèn luyện thăng bằng: Các bộ môn nhẹ nhàng như đi bộ vừa sức, tập dưỡng sinh, thái cực quyền giúp cơ bắp dẻo dai, giữ thăng bằng tốt hơn và giảm nguy cơ té ngã.

Bác sĩ khuyến cáo bà con không nên tự ý mua các loại thuốc bổ, canxi liều cao trôi nổi trên mạng để uống, vì việc thừa canxi có thể gây sỏi thận hoặc ảnh hưởng xấu đến mạch máu.

Khi nào nên đi khám bác sĩ nội tiết?

Nhiều cô bác thường nghĩ đau nhức lưng, mỏi gối chỉ là bệnh tuổi già thông thường nên cố chịu đựng. Tuy nhiên, loãng xương tiến triển rất âm thầm và chỉ bộc lộ rõ khi đã xảy ra gãy xương. Việc chủ động gặp bác sĩ chuyên khoa Nội tiết sớm sẽ giúp phát hiện nguy cơ và can thiệp nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Các cô bác và người thân nên sắp xếp đi khám ngay khi nhận thấy những dấu hiệu sau:

• Bị đau nhức âm ỉ trong xương, đặc biệt là vùng cột sống thắt lưng hoặc khớp háng khi đứng lâu, đi lại.
• Nhận thấy chiều cao giảm dần qua các năm hoặc lưng bắt đầu còng, gù rõ rệt.
• Phụ nữ sau mãn kinh hoặc người trên 50 tuổi chưa từng được kiểm tra mật độ xương.
• Từng bị gãy xương sau một chấn thương rất nhẹ (như trượt chân ngã từ thế đứng, trượt chân trên bề mặt phẳng).
• Đang sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính kéo dài (như thuốc chống viêm nhóm corticoid) cần được b��c sĩ đánh giá lại độ an toàn cho xương.

Quá trình thăm khám và đo mật độ xương diễn ra rất nhanh chóng, êm ái, hoàn toàn không gây đau đớn. Bác sĩ sẽ luôn đồng hành, lắng nghe để đưa ra lộ trình theo dõi và chăm sóc xương phù hợp nhất cho từng người.

Sự đồng hành của gia đình: Điểm tựa vững chắc cho người cao tuổi

Bên cạnh các giải pháp y tế, sự quan tâm của con cháu chính là liều thuốc tinh thần quý giá nhất. Người lớn tuổi đôi khi ngại làm phiền con cái nên thường giấu những cơn đau hay việc từng bị trượt ngã suýt ngã.

Hãy thường xuyên hỏi han, quan sát dáng đi của cha mẹ, chủ động kiểm tra mắt định kỳ và đưa cha mẹ đi khám sức khỏe xương khớp định kỳ. Một gia đình chu đáo và thấu hiểu sẽ là hàng rào bảo vệ vững chắc nhất giúp người cao tuổi an tâm tận hưởng tuổi già độc lập, khỏe mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Người viết & cố vấn chuyên mônBS.CKII Hồng Ngọc

Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.

Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ