Cortisol cao mạn tính ảnh hưởng cơ thể thế nào?
Trả lời nhanh: Cortisol là hormone giúp cơ thể đối phó với căng thẳng, điều hoà đường huyết và huyết áp. Khi cortisol cao kéo dài — do stress mạn, do thuốc corticoid hay do bệnh lý — cơ thể có thể tăng cân vùng bụng, huyết áp cao, đường huyết cao, loãng xương, mất ngủ và giảm đề kháng. Nếu nghi cortisol cao do bệnh lý, nên đi khám nội tiết để được đánh giá đúng.
Cortisol là gì và khi nào gọi là cao mạn tính?
Cortisol là hormone của tuyến thượng thận, thường được gọi là 'hormone căng thẳng'. Ở mức bình thường, cortisol rất cần thiết: giúp điều hoà đường huyết, huyết áp, chống viêm và giúp cơ thể ứng phó với áp lực.
Vấn đề nảy sinh khi cortisol cao kéo dài — có thể do căng thẳng mạn tính, dùng thuốc chứa corticoid lâu ngày, hoặc do bệnh lý như hội chứng Cushing.
Ảnh hưởng khi cortisol cao kéo dài
- Cân nặng: tăng cân vùng bụng, thân mình.
- Chuyển hoá: đường huyết có xu hướng cao, tăng nguy cơ tiểu đường.
- Tim mạch: huyết áp cao.
- Xương: giảm mật độ xương, dễ loãng xương.
- Giấc ngủ và tinh thần: mất ngủ, lo âu, dễ cáu.
- Đề kháng: dễ nhiễm trùng, vết thương lâu lành.
Phân biệt căng thẳng thường và bệnh lý
Căng thẳng trong cuộc sống làm cortisol tăng tạm thời và thường tự điều hoà khi bạn nghỉ ngơi, thư giãn. Điều này khác với cortisol cao do bệnh lý hoặc do thuốc, vốn kéo dài và gây ra các dấu hiệu rõ như đã nêu. Vì vậy, không phải cứ 'stress' là có bệnh, nhưng nếu có nhiều dấu hiệu cơ thể thay đổi, nên đi khám để làm rõ.
Nên làm gì và khi nào đi khám?
- Quản lý căng thẳng: ngủ đủ, vận động, thư giãn, cân bằng công việc.
- Ăn uống lành mạnh, hạn chế đường và tinh bột tinh chế.
- Không tự ý dùng hay ngưng thuốc corticoid — theo hướng dẫn bác sĩ.
Nên đi khám nội tiết khi bạn có nhiều dấu hiệu như tăng cân vùng bụng + huyết áp/đường huyết cao + da mỏng rạn tím, hoặc đang dùng corticoid dài ngày. Bác sĩ sẽ đánh giá xem cortisol cao có do bệnh lý không.
Câu hỏi thường gặp
Căng thẳng làm cortisol tăng tạm thời và thường tự điều hoà. Cortisol cao gây bệnh thường liên quan đến thuốc corticoid hoặc bệnh lý. Nếu lo lắng, hãy đi khám để được đánh giá.
Có, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm định lượng cortisol khi cần. Tuy nhiên việc đọc kết quả phải đặt trong bối cảnh lâm sàng, nên cần bác sĩ đánh giá thay vì tự làm và tự kết luận.
Nếu do lối sống, quản lý căng thẳng và ngủ đủ giúp ích. Nếu do thuốc hoặc bệnh lý, cần bác sĩ đánh giá và xử trí nguyên nhân. Không tự ý dùng sản phẩm 'giảm cortisol' không rõ nguồn gốc.
Chị cần được tư vấn?
Nhắn Zalo hoặc gọi cho BS.CKII Hồng Ngọc — kín đáo, tận tình. Chị có thể hỏi cả những điều tế nhị.
Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.
Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ