Vì sao huyết áp cao hay đi cùng rối loạn chuyển hoá?

Đi khám vì huyết áp, về với bốn tờ kết quả

Chị đi khám vì mấy hôm nay hay đau đầu, đo huyết áp thấy cao hơn bình thường. Bác sĩ cho làm thêm đường huyết, mỡ máu, đo vòng bụng. Cuối buổi, chị cầm về một xấp giấy với mấy mũi tên đỏ ở những chỗ chị chẳng ngờ tới.

Cảm giác lúc đó thường là: sao đang từ một chuyện lại thành nhiều chuyện? Thật ra chúng vốn là một chuyện, chỉ hiện ra ở nhiều chỗ khác nhau.

Sợi dây nối các chỉ số lại với nhau

Mắt xích thường gặp là đề kháng insulin — tình trạng cơ thể đáp ứng kém hơn với insulin, khiến tuyến tuỵ phải tiết nhiều hơn để giữ đường huyết ổn định.

Tình trạng này liên quan tới nhiều thay đổi cùng lúc: mỡ dồn về vùng bụng, triglyceride tăng, HDL giảm, đường huyết nhích lên và huyết áp cao hơn. Khi nhiều yếu tố xuất hiện cùng nhau, bác sĩ hay gọi chung là nhóm yếu tố nguy cơ chuyển hoá và theo dõi chúng như một cụm.

Những chỉ số thường được nhìn cùng nhau

• Huyết áp: đo nhiều lần, ở nhiều thời điểm, không chỉ một lần tại phòng khám.
• Vòng bụng: đo bằng thước dây, phản ánh mỡ vùng bụng.
• Đường huyết lúc đói và một số xét nghiệm khác theo chỉ định.
• Mỡ máu: đặc biệt là triglyceride và HDL.
• Chức năng thận và axit uric trong một số trường hợp.

Ngưỡng tham chiếu thay đổi theo từng phòng xét nghiệm, vì vậy nên để bác sĩ đọc cả cụm thay vì so từng dòng với bảng trên mạng.

Đo huyết áp tại nhà cho đúng

Rất nhiều lo lắng không cần thiết đến từ việc đo sai cách:

• Ngồi nghỉ yên khoảng năm phút trước khi đo, không vừa đi vừa về là đo ngay.
• Ngồi tựa lưng, hai chân đặt xuống sàn, không bắt chéo chân.
• Đặt cánh tay ngang mức tim, tựa lên bàn.
• Không đo ngay sau khi uống cà phê, hút thuốc, hoặc vừa vận động.
• Đo hai lần cách nhau một hai phút, ghi lại cả hai.
• Đo vào các khung giờ cố định, ghi vào sổ để mang đi khám.
• Không đo đi đo lại liên tục khi thấy con số cao — điều đó thường làm huyết áp tăng thêm vì lo lắng.

Việc nên làm, theo thứ tự dễ đến khó

• Giảm muối trong bữa ăn: bớt nước mắm chấm, dưa cà, mì gói, đồ khô, đồ đóng hộp.
• Bỏ đồ uống có đường, hạn chế bia rượu.
• Đi bộ nhanh phần lớn các ngày trong tuần, chia nhỏ cũng được.
• Giảm vòng bụng từ từ nếu đang lớn.
• Ngủ đủ, ngủ đúng giờ; nếu ngáy to và hay buồn ngủ ban ngày, hãy kể với bác sĩ.
• Ghi sổ huyết áp và mang đi khám.
• Không tự ý ngưng hay đổi thuốc nếu bác sĩ đã kê. Việc điều chỉnh thuốc do bác sĩ quyết định.

Khi nào nên đi khám bác sĩ nội tiết?

Nên đi khám khi:

• Huyết áp cao đi kèm mỡ máu bất thường, đường huyết cao hoặc vòng bụng lớn.
• Huyết áp cao xuất hiện ở người còn trẻ, hoặc tăng nhanh bất thường.
• Có gan nhiễm mỡ, axit uric cao, hoặc hội chứng buồng trứng đa nang kèm theo.
• Có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, bệnh tim mạch sớm.
• Chị đã dùng thuốc huyết áp nhưng các chỉ số chuyển hoá khác chưa được đánh giá.
• Có dấu hiệu gợi ý bệnh nội tiết kèm theo: hồi hộp, run tay, sụt cân, tăng cân nhanh vùng thân mình, rối loạn kinh nguyệt.

Không tự chẩn đoán và không tự điều chỉnh thuốc. Bác sĩ nội tiết sẽ nhìn cả nhóm chỉ số để tránh việc chữa chỗ này lại bỏ sót chỗ kia.

Điều muốn nhắn lại

Khi nhiều chỉ số cùng lệch, tin tốt là chúng cũng thường cùng cải thiện. Những việc giúp hạ huyết áp — bớt muối, đi bộ đều, giảm vòng bụng, ngủ đủ — cũng chính là những việc giúp đường huyết và mỡ máu tốt hơn.

Chị không cần sửa bốn thứ bằng bốn cách khác nhau. Chỉ cần vài thói quen giữ được lâu, cộng với việc theo dõi đều đặn cùng bác sĩ, là đã đi đúng hướng.

Câu hỏi thường gặp

Người viết & cố vấn chuyên mônBS.CKII Hồng Ngọc

Bác sĩ Chuyên khoa II Nội tiết, công tác tại Trung tâm Y tế khu vực Thanh Thuỷ, Phú Thọ — đồng hành cùng phụ nữ 40–60 tuổi về tiền mãn kinh, tuyến giáp, loãng xương và rối loạn nội tiết.

Về bác sĩ · Nhắn Zalo hỏi bác sĩ